1. Współpraca na szczeblu rządowym

 

  • 23 lutego (dzień przed inwazją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę) w MKiDN został powołany specjalny zespół koordynujący wszystkie działania pomocowe dla Ukrainy (w zakresie, za który odpowiada resort kultury i kierowany przez wicepremiera Piotra Glińskiego Komitet Do Spraw Pożytku Publicznego).
  • Wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotr Gliński jest w stałym kontakcie z ministrem kultury i polityki informacyjnej Ukrainy Ołeksandrem Tkaczenką. Jedną z kluczowych dla Ukrainy spraw jest zablokowanie nadawania rosyjskich mediów propagandowych za pośrednictwem platform satelitarnych. Tematem rozmów ministrów jest również konkretne wsparcie, jakiego Polska może udzielić Ukrainie w dziedzinie kultury i dziedzictwa, a także polityki medialnej.
  • MKiDN podtrzymuje swoje poparcie dla apelu ministra Tkaczenki o nałożenie sankcji na Rosję w dziedzinie kultury i ograniczenie jej aktywności międzynarodowej w tym wymiarze. Polska opowiada się za pozbawieniem Rosji członkostwa w UNESCO. Takie stanowisko przekazała m.in. wiceminister Wanda Zwinogrodzka podczas nieformalnego spotkania ministrów kultury Unii Europejskiej, które odbyło się w dniach 7-8 marca w Angers we Francji.
  • Wobec zbrodni wojennych dokonywanych przez Rosjan w Ukrainie minister kultury Piotr Gliński zarekomendował instytucjom kultury wstrzymanie się od wszelkiej współpracy z przedstawicielami świata kultury Federacji Rosyjskiej oraz prezentacji dzieł kultury rosyjskiej i rosyjskich twórców.

2. Pomoc w zabezpieczaniu zbiorów na Ukrainie

 

  • Zespół ministerialny z udziałem Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, we współpracy z Fundacją Dziedzictwa Kulturowego, organizuje i koordynuje pomoc polskich instytucji muzealnych i kulturalnych dla Ukrainy i uchodźców wojennych.
  • Polskie instytucje muzealne pozostają w stałym kontakcie ze swoimi ukraińskimi odpowiednikami i na bieżąco reagują na zgłaszane potrzeby. Dotychczas na Ukrainę zostało wysłanych kilkanaście transportów z materiałami do zabezpieczenia zabytków i muzealiów. Kolejne są w przygotowaniu.
  • Transporty, przy stałej współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, organizują m.in. Narodowy Instytut Dziedzictwa, Archiwa Państwowe, Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”, Muzeum Narodowe w Poznaniu, a także Fundacja Dziedzictwa Kulturowego we współpracy z konserwatorami zabytków z całej Polski.
  • Kwestia ewentualnej ewakuacji ukraińskich dóbr kultury zależy wyłącznie od suwerennej decyzji rządu Ukrainy. Jeśli taka decyzja zostanie podjęta, Polska jest przygotowana, aby pomóc w zabezpieczeniu dziedzictwa kulturowego Ukrainy.

3. Wielowymiarowe wsparcie oferowane przez instytucje kultury

 

  • Instytucje kultury, muzea, archiwa, biblioteki oraz szkoły i uczelnie artystyczne aktywnie włączają się w pomoc uchodźcom. Informacje o zakresie tej pomocy są dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w specjalnej zakładce #KulturaDlaUkrainy, gdzie na poszczególnych podstronach publikowane są informacje na temat udzielanego wsparcia, zarówno w obszarze materialnym (oferty pracy, zamieszkania, stypendia i rezydencje dla ludzi kultury i sztuki), jak i w sferze kultury (koncerty, wystawy, spektakle, oferta edukacyjna) – https://www.gov.pl/web/kultura/dla-ukrainy. Strona dostępna jest w języku polskim i ukraińskim.
  • Instytut Adama Mickiewicza, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki oraz Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku organizują rezydencje artystyczne dla artystów z Ukrainy. Wsparcia udziela również Instytut Teatralny, który dzięki funduszom otrzymanym od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozszerzył funkcjonujący program rezydencji artystycznych o artystów
    z Ukrainy.
  • Narodowe Centrum Kultury we współpracy z MKiDN zorganizowało wystawę „Ukraiński świat Marii Prymaczenko”. Fotografie obrazów znanej ukraińskiej artystki ludowej są eksponowane przed galerią Kordegarda w Warszawie. Prace, dzięki ofiarności mieszkańców, udało się uratować z Muzeum Krajoznawczego w Iwankowie, które 27 lutego spłonęło w wyniku rosyjskiego ataku.

4. Pomoc oferowana przez szkoły i uczelnie artystyczne

 

  • W wielu placówkach prowadzone są zbiorki najpotrzebniejszych rzeczy. Dostępne są bezpłatne zajęcia umuzykalniające czy indywidualne lekcje gry na instrumentach. Ukraińscy uczniowie mogą także bezpłatnie wypożyczać instrumenty i korzystać z sal ćwiczeniowych. Uczniowie szkół plastycznych kompletują wyprawki dla ukraińskich kolegów, a nauczyciele udzielają konsultacji artystycznych. Powstają grupy pomocowe, skierowane do studentów i pracowników ukraińskich szkół teatralnych oraz instytucji kultury.
  • Ukraińscy uczniowie i studenci otaczani są bezpłatną opieką psychologiczno-pedagogiczną.
  • Wiele placówek rozpoczęło już procedurę rekrutacyjną dla uczniów ukraińskich szkół artystycznych. Jest ona taka sama jak dla uczniów polskich.
  • W szkołach i uczelniach artystycznych odbywają się koncerty charytatywne oraz aukcje prac uczniów szkół plastycznych, a pozyskane środki są przekazywane na pomoc uchodźcom. Na przykład uczniowie i nauczyciele Zespołu Szkół Muzycznych w Poznaniu podczas koncertu charytatywnego zebrali ponad 4 tys. zł dla Ukraińskiego Domu Narodowego w Przemyślu.
  • Uczelnie wyższe oferują miejsca na swoich wydziałach. W Akademii Sztuki w Szczecinie do dyspozycji uchodźców jest 20 miejsc (6 na wydziałach muzycznych i 14 na wydziałach wizualnych). W internatach i bursach szkół artystycznych oraz akademikach zostały udostępnione wolne miejsca (102 w bursach i internatach, 160 – w uczelniach artystycznych).

5. Wzmocnienie organizacji pozarządowych zajmujących się pomocą uchodźcom

 

  • Dzięki zaangażowaniu przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego Piotra Glińskiego oraz decyzji premiera Mateusza Morawieckiego rząd uruchomił z rezerwy premiera pierwszą transzę pomocy „ad hoc” dla NGO – 10 mln zł dla organizacji zaangażowanych w pomoc i wsparcie dla uchodźców (43 beneficjentów). Obecnie procedowana jest druga transza (kolejne 10 mln zł).

    Dzięki wykorzystaniu mechanizmu art. 11b Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie uelastycznione zostały procedury zlecania zadań publicznych, które przyznawane są z pominięciem otwartego konkursu ofert.

  • Środki te posłużą do zaspokojenia najważniejszych potrzeb organizacji pozarządowych, które niosą pomoc uchodźcom, w tym większość aplikacji grantowych dotyczy już drugiego etapu pomocy, tj. wspierania działań i procesów integracyjnych (poradnictwo pracy, pomoc psychologiczno-terapeutyczna, zajęcia językowe, sportowe itp.).
  • Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego uelastycznił zasady realizacji projektów dofinansowanych z rządowych programów autorstwa Komitetu ds. Pożytku Publicznego, których jest operatorem. NIW-CRSO umożliwia dostosowanie warunków realizacji umów do sytuacji kryzysowych poprzez: dodanie nowych zadań, nowych pozycji kosztowych, zmianę realizacji harmonogramu realizacji umowy.
  • W całej Polsce trwa nabór wniosków w ramach Priorytetu 1. Rządowego Programu NOWEFIO, którym zarządza Narodowym Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Operatorzy lokalni Programu przyznają środki na realizację lokalnych działań. Wnioski, które obejmują wsparcie na rzecz uchodźców z Ukrainy, otrzymują dodatkowe punkty.
  • Jednocześnie trwa nabór wniosków w ramach Priorytetu 5. Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich, którego operatorem także jest Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. W konkursie mogą składać wnioski organizacje poszukujące środków m.in. na pokrycie kosztów działań pomocowych na rzecz uchodźców z Ukrainy.